Jak, co roku zachęcam do pobawienia się w zdjęcia świateł z długim czasem. Pewnie każdy ma w domu oświetloną choinkę. Można też wyjść „na miasto” i obfotografować uliczne oświetlenie świąteczne. Przepis jest bardzo prosty. Aparat w trym M. Czas naświetlania na kilka, kilkanaście sekund, przysłona 8 lub jakaś w pobliżu. W czasie naświetlania trzeba kręcić czym się da w jakąkolwiek stronę. Ruszany więc aparatem w różnych kierunkach, obracamy się, zmieniamy ogniskową obiektywu … Wszystko przy otwartej migawce.

Poniżej przykłady tegorocznych bohomazów:

To co robiłem w poprzednim sezonie jest we wpisie Ruszaj i obracaj aparatem w czasie zdjęć.

Zachęcam do eksperymentowania.

Światło w fotografii. Warsztaty ze Scottem Kelbym

Autor: Scott Kelby
Data wydania: 11/2010
Stron: 80
Zawiera DVD

Na stronie wydawnictwa z opisem jest dostępny fragment tej książki oraz jeden z filmów, dotyczący fotografii produktowej.

Ps. W dniu dzisiejszym z okazji Mikołajek można tą publikację kupić 20% taniej. Ja niestety kupiłem ją wcześniej, ale i tak było warto.

Zaczynamy od zdjęcia przy świetle naturalnym.

Światło naturalne z okna za obiektem. Ekspozycja EV zgodna z pomiarem z aparatu.

Pierwsze zdjęcia w warunkach zastanego światła dziennego.

Teraz możemy przełączyć aparat w tryb A (Av) i uruchomić doświetlanie z wbudowanej w aparat lampy błyskowej. W trybie A aparat będzie naświetlał zdjęcie zarówno z wykorzystaniem światła zastanego jak i błyskowego. Aby światło z lampy nie było zbyt silne ustawimy dodatkową korektę EV dla błysku na -2. Ekspozycja dla zdjęcia pozostaje bez zmian.

Naświetlenie EV zdjęcia wg. światłomierza, a dla błysku -2EV.

Teraz kolejne przykłady z silniejszym błyskiem. Jasność tła pozostaje bez zmian. Obiekt staje się jaśniejszy w wyniku mocniejszego światła z lampy błyskowej.

Naświetlenie EV zdjęcia wg. światłomierza, a dla błysku -1EV.

Naświetlenie EV zdjęcia wg. światłomierza, również dla błysku bez korekty.

Teraz krok następny. Zmniejszany naświetlenie zdjęcia, ale ekspozycję dla błysku pozostawiamy bez zmian. Tło oświetlone światłem zastanym będzie robiło się ciemniejsze.

Naświetlenie zdjęcia -1EV, a błysk bez korekty.

Naświetlenie zdjęcia -2EV, a błysk bez korekty.

I na koniec zdjęcie tylko przy świetle z lampy błyskowej, z aparatu.

Zdjęcia tylko przy świetle z lampy błyskowej.

Zwróć uwagę jak zmianie ulega wrażenie ilości światła zastanego pomiędzy pierwszym, a przedostatnim zdjęciem, a przecież w obu przypadkach było ono takie samo.

Przy silnym świetle zastanym, aby uzyskać powyższe efekty będzie potrzebna silna lampa błyskowa, ale nawet ta wbudowana powinna wystarczyć do rozświetlenia cieni.

To, co jest potrzebne dla tych efektów, to przełączenie aparatu w tryb preselekcji przysłony A (Av), uruchomienie lampy błyskowej i wprowadzenie odpowiedniej korekty ekspozycji dla naświetlenia zdjęcia i naświetlenia od lampy błyskowej. Zmieniając tylko ustawienia korekty ekspozycji można otrzymać zdjęcia z jakże różnym rozkładem świateł i cieni.

To jest jeden z powodów dlaczego warto porzucić w aparacie tryb „zielony” (pełna automatyka), na rzecz trybów, jak to się ładnie nazywa, kreatywnych.

Ps. W przedstawionym przykładzie światło zastane i błyskowe miały podobną temperaturę barwową, dlatego oba źródła światła dobrze współgrały jeśli chodzi o ich barwę. Jeśli światło zastane ma inny odcień np. z oświetlenia żarowego (żarówki, halogeny), to na lampę błyskową należy założyć dodatkowy filtr korygujący. Ale o tym przy innej okazji.

Światło z lampy błyskowej bez modyfikacji.

Jeśli lampa ma możliwość zoomowania, to kąt świecenia można zmienić ustawiając na niej inną wartość ogniskowej. Im dłuższa ogniskowa, tym ostrzejszy kąt świecenia. Pokazane jest to we wpisie Jak zoomuje lampa błyskowa i jak to wykorzystać?

Światło z lampy błyskowej z wbudowanym dyfuzorem.

Trochę bardziej zaawansowane lampy błyskowe posiadają wysuwaną klapkę z dodatkowym rozpraszaczem, który rozszerza kąt świecenia lampy. Stosowana jest głównie w tedy, kiedy używamy obiektywu szerokokątnego.

Światło z lampy błyskowej z nasadką typu „stofen”.

Nasadka ta jeszcze bardziej niż dyfuzor wbudowany rozszerza kąt świecenia lampy. Tego typu rozwiązanie sprawdza się dobrze głównie tedy, kiedy fotografujemy w pomieszczeniu o jasnych ścianach i niezbyt wysokim suficie. Światło z lampy oświetla wtedy nie tylko fotografowany obiekt, ale również otoczenie od którego powinno się odbić i złagodzić cienie na obiekcie. Dlatego stosowanie tej nasadki ma sens kiedy światło z lampy ma możliwość odbicia się od będących w pobliżu powierzchni.

Światło z lampy błyskowej z dyfuzorem nadmuchiwanym.

Jest to taki mały „softbox”. Tego typu nasadka zwiększa powierzchnię świecącą lampy i kąt świecenia. Sprawdza się kiedy odległość do fotografowanego obiektu nie jest zbyt duża, do około 1 metra. Przy większych odległościach zysk z powiększenia powierzchni świecącej zanika. Dzięki wysunięciu światła do przodu może posłużyć do eliminacji cienia od obiektywu przy fotografowaniu bliskich obiektów. Problem ten był opisywany we wpisie Kiedy zjawia się cień od obiektywu?

Światło z lampy błyskowej z dyfuzorem „papierowym”.

Najtańsza z możliwych wersja dyfuzora, co w cale nie oznacza, że najgorsza. Sprawdzi się w wielu sytuacjach. Biała kartka papieru za pomocą gumki została przymocowana do głowicy lampy błyskowej. Sama głowica została natomiast podniesiona do góry. Mamy zatem zwiększenie powierzchni świecącej oraz odmienne ukierunkowanie strumienia światła z lampy, tak by mogło się odbić od innych powierzchni z otoczenia. Można by nawet rzec, że jest to krzyżówka efektów dyfuzora „stofen” oraz nadmuchiwanego.

Światło z lampy błyskowej przepuszczone przez zewnętrzny dyfuzor.

Jeśli opisane powyżej metody dają zbyt słaby efekt rozproszenia światła i niwelowania cieni trzeba się posłużyć zewnętrznym dyfuzorem. Im będzie on większy tym i efekt lepszy. Światło z lampy musi jednak go oświetlić w całości, dlatego w przedstawionym przykładzie wykorzystany jest dodatkowo dyfuzor wbudowany z lampę.

Różnego typu nasadek na lamę błyskową jest wiele. Daje to możliwość większej kontroli nad światłem. Należy jednak zdawać sobie sprawę z zasady ich działania by nie czuć rozczarowania kiedy np. nasadka „stofen” nie sprawdzi się w pomieszczeniu o ciemnych ścianach i wysokim suficie lub kiedy fotografując z nadmuchiwanym dyfuzorem z kilku metrów nie zauważymy różnicy pomiędzy zdjęciami z nim i bez niego.

Najlepszą metodą na rozproszenie światła z lampy błyskowej jest odbicie go od jasnych ścian, czy sufitu. A jak jeszcze można to zrobić? W sklepach dostępnych jest całkiem spora ilość różnego typu nasadek zakładanych na lampę błyskową. Mają one rozproszyć światło i spowodować, że będzie ono miękkie. Można też zastosować domowej konstrukcji urządzenia, prawie darmowe. Przykładem tego może być kartka białego papieru z gumką recepturką.

Poniżej kilka przykładowych zdjęć

Światło z lampy błyskowej bez modyfikatorów.

Światło z wysuniętym dyfuzorem wbudowanym w lampę. Rozszerza on kąt świecenia lampy błyskowej.

Światło z nałożonym na lampę dyfuzorem typu stofen. Jest on widoczny na pierwszym zdjęciu, na lampie.

Światło z nałożonym na lampę dyfuzorem nadmuchiwanym. Widoczny jest na pierwszym zdjęciu po prawej stronie.

Światło z lampy błyskowej przepuszczone przez białą parasolkę.

Światło z nałożonym na lampę ekranem zrobionym z kartki papieru.

Światło z lampy błyskowej przepuszczonej przez dyfuzor o średnicy 80cm.

Jak widać zastosowanie zwykłej kartki papieru dało bardzo dobre wyniki. Więc jeśli nie wstydzisz się stosowania tak trywialnej metody nie musisz kupować żadnych dodatkowych nasadek na lampę. Biała kartka doskonale się sprawdzi.

Jak to wygląda na lampie, pokazuję we wpisie 5 sposobów na rozproszenie światła z lampy błyskowej.

Jeśli jednak nadal uważasz, że rozproszenie światła jest zbyt małe, pozostaje zastosowanie jeszcze większych powierzchni rozpraszających: zewnętrznych dyfuzorów, czy białych parasolek. Im większy dyfuzor i bliżej oświetlanego obiektu, tym bardziej miękkie światło.

Fot. 1 Przykład twardego oświetlenia

Rodzaj zastanego lub tworzonego oświetlenia najłatwiej rozpoznać po cieniu jaki rzuca fotografowany obiekt. Jeśli jest on wyraźnie zarysowany, to oznacza, że mamy do czynienia z twardym światłem. Przy pojedynczym, „punktowym” źródle światła będziemy mieli jednolity czarny cień. Jeśli w cieniu jesteśmy wstanie rozpoznać jakieś szczegóły lub zmianę jego intensywności to oznacza, że na fotografowany obszar dotarło również światło z innego „źródła”. To inne „źródło” może okazać się światłem rozproszenia powstałym w wyniku odbicia światła podstawowego np. w suficie, ścianach.

Fot. 2 Przykład miękkiego oświetlenia

Szukając cienia od obiektu, możemy w skrajnym przypadku wcale go nie znaleźć. Brak cienia oznacza zastosowanie bardzo miękkiego światła, oświetlającego obiekt z wielu kierunków.

W naturze przykładem twardego oświetlenia jest słoneczny, bezchmurny dzień. Miękkie światło będzie natomiast mieli w cieniu oraz przy zachmurzonym nieboskłonie. Chmury, to swojego rodzaju dyfuzor, który rozprasza światło i powoduje, że dociera ono na ziemię z różnych stron.

I tu dochodzimy do metody zmiany światła twardego w miękki. Wystarczy na drodze pomiędzy „punktowym” źródłem światła, a fotografowanym obiektem wstawić dyfuzor, który rozproszy światło. Im większy dyfuzor, tym bardziej miękkie światło i bardziej rozmyty cień. Wtedy umownym źródłem światła staje się już powierzchnia rozpraszająca i już nie mamy do czynienia z „punktowym” źródłem światła, ale z „powierzchniowym”. Obiekt oświetla świecąca powierzchnia. Stopień rozproszenia cienia zależy teraz od dwóch czynników: wielkości powierzchni świecącej oraz od jej odległości do obiektu. Np. ten sam efekt rozproszenia uzyskamy z powierzchni świecącej 2mx2m z odległości 2m, co od powierzchni świecącej 1mx1m z odległości 1m. Oczywiście zakładając, że oba systemy są wstanie oświetlić cały obiekt. Stworzenie sztucznego, miękkiego oświetlenia dla małego obiektu jest zatem stosunkowo prostym zadaniem. Dla obiektów większych np. samochodu, trzeba zastosować odpowiednio większe, kilkumetrowe powierzchnie świecące, aby uzyskać zadowalający efekt.

Ps. Być może zainteresuje Ciebie jeszcze artykuł Jak odbijać światło?.

Tym czynnikiem jest cień. Jeśli możesz znaleźć takie miejsce, w którym woda jest zasłonięta od bezpośredniego słońca, to w tym miejscu odbicie będzie bardziej wyraźne. Porównaj efekty ze zdjęcia rozpoczynającego ten wpis i kończącego go. Na pierwszym, miejsce odbicia obiektu w wodzie schowane jest w cieniu, na drugim (poniżej) światło słoneczne oświetla cały obszar wody.

Przykład

Fot. 1. Światło z lampy położonej bokiem i ustawionym na niej zoomem na 105. Tworzą się silne cienie, bliki światła oraz obszary pozbawione światła. Dzięki temu otrzymujemy na płaskim przecież zdjęciu wrażenie głębi

Fot. 2. Światło z lampy zamocowanej na aparacie. Zoom lampy dostosowany do ogniskowej obiektywu. Równomierne oświetlenie całości zmniejsza wrażenie głębi

Poniżej jeszcze kilka zdjęć pokazujących kształt palmy światła uzyskany z lampy błyskowej przy różnych ustawieniach zooma. Lampa w odległości około 0,5m od fotografowanego tła. Pierwsze zdjęcie z dodatkową „klapką” – płytką rozpraszającą, a ostatnie z domowej roboty „plastrem miodu”. Dzięki temu możemy uzyskać jeszcze większe zawężenie kąta świecenia.

Ps. Zdjęcia lampy błyskowej Metz 48 AF-1 digital

Etap 1.
Analiza właściwości refleksyjnych fotografowanego obiektu. To czy jest on matowy, błyszczący, przeświecalny lub nie? Na ile odbija lub pochłania światło? Czy jest gładki, czy posiada nierówności oraz jakiej jest barwy jeśli mówimy o zdjęciach kolorowych?

Etap 2.
Biorąc pod uwagę wynik analizy z pierwszego etapu wybieramy źródło światła pod względem jego mocy świetlnej oraz barwy i wskaźnika jej oddawania. Barwę światła można też modyfikować przez zmianę ustawień temperatury barwowej w aparacie, a moc odległością źródła do obiektu.

Etap 3.
Dobór rozmiaru i kształtu powierzchni świecącej. Czy oświetlamy ze źródła punktowego tworząc ostre cienie, czy zwiększamy powierzchnię świecącą je rozpraszając? Czy będziemy tę powierzchnię świecącą w kolejnym etapie odbijać w oświetlanym obiekcie, czy raczej będziemy unikać tych odbić?

Etap 4.
Dobór lokalizacji źródła światła z uwzględnieniem kątów w układzie: świecący element, obiekt, aparat. Tu decydujemy, co i czy ma się w obiekcie odbijać i/lub przeświecać go.

Ps. Element świecący rozumiem tu jako źródło światła, blenda, dyfuzor, biała kartka bądź dowolny element emitujący światło niezależnie, czy jest jego źródłem, czy tylko je odbija lub przepuszcza.

Jeśli stoisz przed wyborem „flesza” dla siebie to zobacz artykuł Wiem, co kupuję: lampa błyskowa.

Jeśli masz już lampę zewnętrzną, to poniższy film pokaże podstawowe sposoby jej użycia.

Natomiast metody na rozświetlanie sceny opisane są w artykule Użycie lampy błyskowej w praktyce.

Do widzenia potrzebne jest światło. Możemy obserwować je w dwóch sytuacjach. Gdy patrzymy bezpośrednio na jego źródło np. płomień świecy oraz gdy patrzymy na rzeczy, od których to światło się odbiło. Nie jesteśmy natomiast w stanie zobaczyć promieni świetlnych, które wędrując od źródła światła trafiają na obserwowany obiekt. Widzimy dopiero tą niewielką ich część, która się od niego odbija i trafia do naszego oka. Są sytuacje, w których wydaje nam się, że widzimy te promienia, ale tak nie jest. Światła, które nie są wysyłane w naszym kierunku nie możemy zobaczyć. Tak więc widzimy tylko samo źródło światła oraz oświetlany przedmiot. Bardzo mało jest sytuacji, w których światło odbija się w tak znikomym stopniu, że go nie widzimy. Wtedy mówimy, że przedmiot jest czarny. Ciemno jest jak … w kominie.

Ten dzisiejszy wywód, zainspirowany lekturą rozdziału „Widzenie” z książki „Przedmiot rzeczywisty i jego obraz” autorstwa Witolda Dederko, jest po to, aby pokazać, że w procesie widzenia potrzebne są cztery elementy: światło, przedmiot, oko i mózg. Jeśli usuniemy dowolny element, to nie zobaczymy nic. Jeśli np. otoczymy się tylko idealnie czarnymi przedmiotami, to ich nie zobaczymy. Światło musi się od przedmiotu odbić, by cokolwiek można było zobaczyć. W fotografii aparat zastępuje oko i nic więcej. Nad pozostałymi elementami musi zapanować fotograf. Musi dobrać światło, wybrać obiekt, odpowiednią pozycję i przestrzeń fotografowania i przede wszystkim dostrzec co zobaczy inna osoba oglądając to zdjęcie. To jest najtrudniejsze. Fotograf jest w danym miejscu, w określonym czasie, w określonej sytuacji, odbiera całym sobą otoczenie, słyszy dźwięki, czuje temperaturę, podmuch wiatru, ruch, akcję. Obserwator zdjęcia widzi tylko je. I co zobaczy?

O świetle, oku i widzeniu można również poczytać w artykułach Widmo promieniowania elektromagnetycznego, Budowa oka ludzkiego oraz Proces widzenia.

powiększ

Na zdjęciu mamy żarówkę, tylko z trochę innym żarnikiem niż jesteśmy do tego przyzwyczajeni.